Pułk Krakusów Lubelskich

Pułk Krakusów Lubelskich (10. pułk ułanów)

Pułk Krakusów Lubelskich (10. pułk ułanów) był pułkiem jazdy ochotniczej w województwie lubelskim. Organizatorem pułku jazdy lekkiej Krakusów Lubelskich (który stał się zalążkiem późniejszego pułku wojewódzkiego) był Adam Jaraczewski, zdymisjonowany w 1815 r. major 4. pułku ułanów, który 11 grudnia 1830 r. skierował do Rady Obywatelskiej odezwę z prośbą o wsparcie jego inicjatywy. Liczne odezwy informujące o formowaniu się pułku Krakusów Lubelskich i zachęcające do zaciągania się do niego bądź wsparcia inicjatywy były rozsyłane przez komisarzy obwodowych urzędom municypalnym i wójtom gmin. Pomimo tych odezw werbunek do pułku Krakusów Lubelskich postępował powoli ? na przełomie grudnia 1830 i stycznia 1831 r. liczba ochotników nieznacznie przekroczyła 300 osób. Wśród ochotników znalazła się młodzież akademicka i rzemieślnicza, uczniowie ze Lwowa, średniozamożni mieszczanie oraz włościanie. Formujący się pułk Krakusów napotykał na wiele trudności ? brakowało ekwipunku wojskowego i podstawowych środków do życia, występowały trudności kwaterunkowe. Do częściowego rozwiązania tych trudności przyczyniła się Rada Obywatelska, która przekazała do dyspozycji pułku 500 lanc i kilkadziesiąt koni pochodzących z dobrowolnych ofiar, a wstępujący do pułku Krakusów Lubelskich zostali zakwaterowani w koszarach powizytkowskich oraz w podlubelskich wsiach Wrotkowie i Rurach.

Pierwszy dowódca i organizator pułku Krakusów Lubelskich Antoni Jaraczewski zmarł na cholerę 22 lipca 1831 r. W czerwcu 1931 r. dowództwo pułku objął Antoni Wierzbicki ? ziemianin, właściciel Wierzchowisk pod Lublinem. W październiku 1831 r. dowództwo pułku zostało przekazane mjr. Michałowi Wilińskiemu.

Umundurowanie pułku Krakusów Lubelskich składało się z wołoszki szaraczkowej (kurtka o długich połach, sięgająca kolan) spiętej na haftki z kołnierzem amarantowym, wypustkami i miejscem na ładunki po bokach, ciepłej czapki amarantowej pikowanej z białym orłem, czerwonego halsztuka, szerokich szarawarów z cholewami podszytych skórą, pasa przez ramię z mosiężnymi ozdobami. Uzupełniały je buty lub ciżmy, szaraczkowy mantelzak i sakwa płócienna na obrok. W celu jak najszybszego umundurowania i wyekwipowania Krakusów Lubelskich Jaraczewski i wyznaczeni przez niego oficerowie dokonali szeregu zakupów i zawarli liczne kontrakty. W końcu stycznia 1831 roku pułk Krakusów Lubelskich został uznany za wyborowy i przeszedł na etat Komisji Rządowej Wojny. Rozkazem dziennym 1 sierpnia 1831 r. pułk jazdy lubelskiej został przemianowany na 10. pułk ułanów.

W lutym 1831 r. pułk Krakusów Lubelskich znalazł się pod Warszawą i brał udział m.in. w bitwach pod Kałuszynem (17 lutego 1831 r.), Mińskiem (20 kwietnia) i Stanisławowem (27 kwietnia).

 

Źródła:
Rząd Gubernialny Lubelski. Komisja Województwa Lubelskiego [1812-1836] 1837-1866 [1867-1873], sygn. 499, 514, 520, 543