Gwardia Ruchoma

Gwardia Ruchoma

Rząd Tymczasowy Królestwa Polskiego dekretami z 6 i 7 grudnia 1830 roku powołał ludzi ze straży bezpieczeństwa do ?gwardii ruchomej, czyli powstania?. Zasady tworzenia tej formacji określały w/w dekrety oraz rozporządzenie Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych i Policji z 16 grudnia 1830 r. Organizację gwardii ruchomej zlecono dwóm regimentarzom, dzieląc tym samym Królestwo Polskie na dwa obszary. Regimentarzem województw prawobrzeżnych (zawiślańskich), tj. augustowskiego, płockiego, podlaskiego i lubelskiego, został były oficer artylerii konnej Księstwa Warszawskiego Roman Sołtyk. Regimentarzom podlegali dowódcy gwardii ruchomej w województwie (komendanci), którzy musieli posiadać stopień generała lub pułkownika. W województwie lubelskim dowódcą gwardii został płk Wincenty Szeptycki, dla którego nominację podpisali ks. Adam Czartoryski i dyktator gen. Józef Chłopicki. Dowódca gwardii ruchomej swoje obowiązki wykonywał przy pomocy sztabu złożonego z siedmiu osób. Sztab pełnił funkcję bezpośredniego zwierzchnika dowódców batalionów. Jednym z adiutantów Szeptyckiego został lubelski adwokat, redaktor i wydawca ?Kuriera Lubelskiego?, Jan Czyński. Regimentarzom powierzono zorganizowanie sztabów, czuwanie nad szybkim wykonywaniem poleceń w sprawach umundurowania i uzbrojenia. Przysługiwało im też prawo mianowania lub upoważniania do mianowania dowódców wszystkich stopni.

Zgodnie z poleceniem Komisji Województwa Lubelskiego z 9 grudnia 1830 r. komisarze obwodowi, burmistrzowie i wójtowie mieli udzielić pomocy dowódcom powiatowym przy formowaniu batalionów gwardii ruchomej wybierając wspólnie w oparciu o listy ludności rekrutów do gwardii proporcjonalnie do liczby mieszkańców w poszczególnych powiatach.

Batalionom gwardii ruchomej organizowanym w miastach województwa lubelskiego przydzielono dowódców, którymi zostali przedstawiciele szlachty i ziemiaństwa. Gwardziści byli zaopatrzeni w odpowiednią odzież, buty i w miarę możliwości w broń palną. Ćwiczenia batalionów gwardii ruchomej miały odbywać się w ciągu kolejnych dwóch dni raz na dwa tygodnie, setni zaś co tydzień, w niedzielę. Dostarczanie żywności na okres ćwiczeń było obowiązkiem danej gminy. Bataliony gwardii ruchomej docelowo miały przejść na etat Komisji Rządowej Wojny, a do tego czasu opłacano je z ofiar dobrowolnych.

Władze rządowe zalecały, aby rekruci gwardii ruchomej odznaczali się głębokim patriotyzmem i dobrymi warunkami fizycznymi, powinni również posiadać broń palną, choć w praktyce oddziały gwardii ruchomej uzbrojone były głównie w kosy i piki. Starano się nie wcielać do gwardii żywicieli rodzin oraz ludzi niezbędnych w gospodarstwie lub przemyśle.

W miarę rozwoju powstania ludzi z gwardii ruchomej stopniowo przesuwano do formujących się pułków piechoty. W wyniku inwazji wojsk rosyjskich w lutym 1831 r. znaczna część gwardzistów powróciła do domów.

 

Źródła:
Rząd Gubernialny Lubelski. Komisja Województwa Lubelskiego [1812-1836] 1837-1866 [1867-1873], sygn. 496, 522, 539

Akta miasta Bełżyc 1464-1869, sygn. 22