„Architektura jest lustrem społeczeństwa”
– Walter Gropius
„Lublin, którego już nie ma” – tak brzmi tytuł wyjątkowej wystawy organizowanej przez Archiwum Państwowe w Lublinie we współpracy z prywatnym kolekcjonerem Norbertem Podleśnym. Towarzyszyć będzie ona m.in. obchodom Europejskich Dni Dziedzictwa, oferując mieszkańcom i gościom miasta okazję do refleksji nad przeszłością, która choć miniona, wciąż jest obecna w naszej pamięci.
Ekspozycja zabiera odwiedzających w podróż do miejsc, które przez dziesięciolecia kształtowały krajobraz Lublina, a dziś istnieją tylko we wspomnieniach i archiwalnych materiałach. Zobaczyć będzie można m.in. fotografie Soboru pw. Podwyższenia Krzyża Świętego, dawnego miasteczka żydowskiego Wieniawa, ulic Podzamcza, hotelu Victoria czy zakładów lotniczych Plage i Laśkiewicza.
Na wystawie prezentowane są oryginalne materiały archiwalne z zasobu Archiwum Państwowego w Lublinie oraz unikalne zdjęcia i pocztówki z kolekcji Norberta Podleśnego. To okazja, by odkryć na nowo fragmenty historii miasta, które, choć zniknęły z mapy, nadal są częścią naszej historii.
Otwarcie ekspozycji odbędzie się 25 września 2025 r., godz. 13:00.
Wernisaż uświetni panel dyskusyjny z udziałem ekspertów i pasjonatów historii miasta, którzy spojrzą na dawną architekturę Lublina z różnych perspektyw: historycznej, konserwatorskiej, społecznej i artystycznej.
Do rozmowy zaproszeni zostali:
- dr Małgorzata Michalska-Nakonieczna, prof. WSPA,
- dr Hubert Mącik, Miejski Konserwator Zabytków w Lublinie,
- mgr inż. arch. Marcin Semeniuk, Stowarzyszenie Modernizm w Lublinie,
- Marcin Fedorowicz, Specjalista od fotografii przedwojennego Lublina,
- Norbert Podleśny, prywatny kolekcjoner, Członek Zarządu Fundacji Lubelskie Koziołki,
- Ewelina Wijatkowska, Archiwum Państwowe w Lublinie.
Moderator panelu: Agnieszka Konstankiewicz, zastępca dyrektora Archiwum Państwowego w Lublinie
Podróż do miasta, którego już nie ma
Wystawa jest niezwykłą podróżą w czasie – do miejsc i budowli, które przez dziesięciolecia kształtowały krajobraz Lublina i codzienność jego mieszkańców, a dziś istnieją wyłącznie na archiwalnych fotografiach, w dokumentach i we wspomnieniach. To opowieść o przestrzeniach, które mimo fizycznej nieobecności nadal pozostają częścią naszej tożsamości i fundamentem kultury.
Prezentowanych będzie siedem obiektów i przestrzeni, które w dwudziestoleciu międzywojennym stanowiły ważne punkty na mapie miasta:
- Sobór prawosławny pw. Podwyższenia Krzyża Świętego – monumentalna świątynia dominująca nad Placem Litewskim, symbol obcej dominacji, rozebrana po odzyskaniu niepodległości.
- Wieniawa – miasteczko żydowskie – tętniąca życiem, wielokulturowa przestrzeń, której kres przyniosła Zagłada.
- Ulice Szeroka, Jateczna i Krawiecka – centrum dzielnicy żydowskiej na Podzamczu, zniszczone podczas okupacji niemieckiej.
- Ulica i targ przy Świętoduskiej – dawne serce handlowe i miejsce spotkań mieszkańców różnych kultur, zlikwidowane w czasie II wojny światowej.
- Wieża ciśnień na Placu Bernardyńskim – neogotycka budowla, zniszczona w 1944 roku, będąca symbolem modernizacji miasta.
- Hotel Victoria – najbardziej elegancki hotel Lublina, w którego murach w 1918 roku powołano Tymczasowy Rząd Republiki Polskiej; nie przetrwał bombardowań wojennych.
- Zakłady mechaniczne E. Plage i T. Laśkiewicz – pierwsza polska fabryka samolotów, chluba przemysłowego Lublina, zbombardowana w 1939 roku.
Dlaczego warto zobaczyć tę wystawę?
Każdy z tych obiektów jest fragmentem większej układanki – historii miasta wielokulturowego, otwartego, dynamicznego, a jednocześnie boleśnie doświadczonego przez wojny i okupacje. Wystawa pozwala dostrzec, jak ulotna bywa materialna forma dziedzictwa, a jednocześnie jak silny ślad pozostawia ono w zbiorowej świadomości.
„Lublin, którego już nie ma” to zaproszenie do refleksji nad tym, jak historia kształtuje teraźniejszość i jaką rolę odgrywa architektura w budowaniu tożsamości społecznej.
Wystawa będzie dostępna dla zwiedzających od 25 września do 14 listopada,
w godzinach 9:00-14:00.,
w Galerii wystawowej Archiwum Państwowego w Lublinie.
Patronatem medialnym wydarzenie objęli: TVP3 Lublin, Polskie Radio Lublin, Kurier Lubelski, Gość Niedzielny, Nowe Radio
