Przed Powstaniem

Przed powstaniem

Województwo lubelskie w 1830 r. było podzielone na cztery obwody: lubelski, krasnostawski, hrubieszowski i zamojski, które z kolei dzieliły się na dziesięć powiatów. Największy obwód lubelski liczył 5225 km2 i obejmował trzy powiaty: lubelski, kazimierski oraz lubartowski. Obwód zamojski, liczący 4727 km2, składał się z powiatów: zamojskiego, tarnogrodzkiego i kraśnickiego. Obwód krasnostawski obejmował teren 3852 km2 i dzielił się na dwa powiaty: krasnostawski i chełmski. Najmniejszy obwód hrubieszowski (3121 km2) składał się z powiatów: hrubieszowskiego i tomaszowskiego. Nazwy obwodów i powiatów pochodziły od miast, które były ich siedzibami. Stolicą województwa był Lublin.
Na czele administracji wojewódzkiej stała Komisja Województwa Lubelskiego realizująca polecenia władz rządowych. Składała się z prezesa, sekretarza generalnego, trzech komisarzy tzw. zasiadających oraz czterech komisarzy tzw. delegowanych do obwodów. W skład biura Komisji Województwa Lubelskiego wchodzili ponadto asesorowie, kanceliści i aplikanci. Komisja składała się z trzech wydziałów: Wydziału Administracji i Oświecenia Publicznego, Wydziału Wojskowo-Policyjnego oraz Wydziału Skarbowego. Kierowała urzędowo i nadzorowała wszelkie dziedziny życia ludności na terenie województwa: podawała do wiadomości i realizowała prawa i zarządzenia władz rządowych, czuwała nad porządkiem wewnętrznym i bezpieczeństwem mieszkańców, własności publicznej i prywatnej, oświeceniem publicznym. Prezes kierował całością prac Komisji oraz sprawował kontrolę nad korpusem urzędniczym w terenie i wszelką własnością publiczną.
Formą samorządu terytorialnego była Rada Obywatelska, której członków wybierała szlachta z całego województwa na sejmikach. Do jej kompetencji należał wybór osób do sądów niższej instancji, składanie list kandydatów na urzędy municypalne, prowadzenie ksiąg obywatelskich. Rada mogła także przedstawiać różnego rodzaju uwagi i propozycje w kwestiach dotyczących województwa i jego mieszkańców, a także przedkładać rządowi informacje o nadużyciach różnych grup urzędników, w tym również wojskowych. Nie mogła jednak mieć udziału we władzach wykonawczych. W Radzie Obywatelskiej przy Komisji Województwa Lubelskiego reprezentowane było ziemiaństwo, właściciele wielkich dóbr i średnich majątków ziemskich.
Na czele obwodów stali komisarze obwodowi, którym podlegali burmistrzowie miast na terenie danego obwodu oraz wójtowie stojący na czele gmin. Do głównych obowiązków komisarza obwodu należało współdziałanie z władzami wojskowymi przy poborze rekruta, rozkładanie podatków i ściąganie ich, zaopatrywanie wojska w zboże i furaż, zajmowanie się kwaterami oraz podwodami dla armii.

 

Źródła:
Plany miasta Lublina, sygn. 7
Skarbek J., Województwo lubelskie w powstaniu listopadowym 1830-1831, Lublin 2011